Wanneer topambtenaren vertrekken: tussen vertrouwen en communicatie

Het recente vertrek van de gedelegeerd bestuurder van de VDAB toont hoe fragiel de relatie tussen topambtenaren en het politieke gezag kan zijn. Vertrekken op hoog niveau zijn zelden louter formeel; vaak gaat het om een vertrouwensbreuk tussen minister en topambtenaar.

Vertrouwen is cruciaal

Topambtenaren zoals algemeen directeur bij een lokaal bestuur, gedelegeerd bestuurders of secretarissen-generaal bij Vlaamse overheid:

• bevinden zich op de grens van beleid en uitvoering
• zijn formeel onafhankelijk, maar werken dagelijks nauw samen met ministers
• hebben een werkrelatie die zonder wederzijds vertrouwen moeilijk vol te houden is

Wanneer dat vertrouwen wegvalt, kan zelfs correct functioneren onvoldoende zijn om de samenwerking voort te zetten. Het gevolg: ontslag of vertrek.

Waarom conflicten zelden openbaar worden

Vertrek wordt vaak gecommuniceerd via neutrale of eufemistische termen, zoals:

• “In onderling overleg besloten”
• “Verschil van inzicht over de invulling van de rol”
• “Deontologische of organisatorische kwestie”
• “Nieuwe uitdaging gezocht”

Waarom deze framing?

• Bescherming van het ambtelijk apparaat
• Beperken van politieke schade
• Bewaken van reputatie van de vertrekkende topambtenaar
• Juridische voorzichtigheid

VDAB als voorbeeld

In januari 2026 nam de gedelegeerd bestuurder van de VDAB ontslag na een deontologische kwestie.

De raad van bestuur was niet vooraf betrokken, wat laat zien dat bij gevoelige dossiers de politiek-administratieve hiërarchie doorslaggevend kan zijn.
De officiële communicatie wees naar een neutrale reden, terwijl de interne vertrouwensbreuk de echte aanleiding was.
Dit is typisch voor veel topfuncties: de formele reden is slechts een deel van het verhaal.

De kwetsbaarheid van topfuncties

Wie een topfunctie bij de overheid ambieert, moet zich bewust zijn van:

• Formele autonomie ≠ feitelijke onafhankelijkheid
• Vertrouwen ≠ gelijk hebben
• Communicatie over vertrek ≠ volledige transparantie
• Topfuncties vragen inhoudelijke expertise, politieke sensitiviteit en relationeel vakmanschap.

Conclusie

Het ontslag of vertrek van topambtenaren is vaak een samenspel van inhoud, politiek en vertrouwen.

Voor buitenstaanders blijft de communicatie meestal neutraal en zorgvuldig
Voor insiders is de dynamiek duidelijk: samenwerking en vertrouwen bepalen het succes
Het VDAB-voorbeeld toont dat in de praktijk politiek en administratie nauw verweven zijn, en dat de manier van communiceren minstens zo belangrijk is als de inhoud van het vertrek.

 

Chris De Meerleer, HR-consultant, expert evaluatie topambtenaren

 

Bronnen:

-MAT-connect, 20 juni 2025, Herwig Reynaert (UGent), Kritische blik: De onafhankelijkheid van ambtenaren is 'heilig'
-De Standaard, 14 januari 2026, VDAB-topman vertrekt na “deontologische fout” in personeelsdossier
-VDAB-nieuws, 14 januari 2026, Stopzetting mandaat gedelegeerd bestuurder VDAB
-VRT-Nws, 15 januari 2026, Onregelmatige aanwerving van vrouw uit Taiwan doet VDAB-topman opstappen op politiek cruciaal moment: dit weten we nu.